'Gầy dựng lại niềm tin trong những mỗi gia đình'.

Một nền kinh tế mà ai cũng dùng ưu thế để kiếm lời, không phải để san sớt thì giá lúa cứ tụt mãi thôi

Con người là kết tinh và thăng hoa của tình gia đình. Từ đó sinh ra nạn móc túi, côn đồ, con gái mặc áo dài cũng đánh nhau trong học đường… Khi tầng lớp thiếu nền tảng quan trọng nhất là sự chân thực thì làm sao xúc tiến sự thứ lỗi, rộng lượng và thông cảm?  Theo ông, phát triển kinh tế phụ thuộc rất nhiều vào vốn tầng lớp?  Khi đi tìm các giá trị kinh tế, chúng ta phải quay trở lại giá trị nền móng, đó là đạo đức cá nhân.

Nếu người mẹ là cái nôi an toàn, con cái được giáo dưỡng đầy đủ sẽ trở nên những công dân tốt. Người ta cứ phải nói tốt trong khi phải sống không tốt vì thiếu thốn cả vật chất, tinh thần.

Ông đánh giá thế nào về khả năng hội nhập của giới trạng sư Việt Nam với môi trường luật quốc tế?  Trong lĩnh vực kinh doanh, trạng sư phải hiểu biết về tổ chức công ty, công việc kinh dinh, hoạt động kinh tế quốc tế, những luật để điều chỉnh hoạt động ấy… Nhưng nhà trường không cung cấp đủ những hiểu biết ấy.

Nếu tâm không rộng, trí không cao, sẽ không làm ăn được với người có tầm cỡ. Ở Việt Nam, tầng lớp xây dựng dựa trên cơ bản là tranh đấu.

Ít ai biết ông đã nếm trải đủ mùi đắng cay của tù đày, mặc cảm khuyết tật, nỗi mất mát trong mối tình đầu… trước khi trở nên điểm tựa ý thức của bao người. Khi viết sách, viết báo, có độc giả yêu thích thật sự, mình được san sớt nhiều lắm.

Luật pháp chúng ta thiết lập một mô hình kinh tế xã hội mới khác với thực tế đang có, công dân và tài sản không gắn với nhau. Theo ông, tại sao phép nước không nghiêm?  luật pháp của mình thường xuất phát từ những quan chức nhà nước chứ không phải từ thực tại kinh doanh, nên họ đưa ra quan niệm, triết lý trước, sau đó mới xây dựng định chế, vì thế khi đưa vào thực tại sẽ bị vênh, lại phải thay đổi nhiều lần.

Vậy thành trì chung cuộc mà ông trông cậy để có thể gầy dựng lại niềm tin là gì?  Muốn thay đổi điều này phải đổi thay cách giáo dục, bắt đầu từ gia đình.

Thời đoạn khó khăn nhất trong thế cuộc tôi là thời gian đi tù từ năm 1976 – 1988, vào tù không bị ân hận giày vò, trái tim không lo âu, thì trí óc minh mẫn, biết lợi dụng hoàn cảnh để làm cho cuộc sống trong tù trở nên bổ ích.

Nếu chỉ nhìn vào lịch sử, lấy những cái mà người chết đã thực hiện và đem ra vận dụng với người sống sẽ bị người sống phản đối. Trái lại, trong những sự kiện lớn, thấy ông xuất hiện rất tự tín?  Khi phần lý trí lên cao tôi tìm được sức mạnh, tình cảm được chữa lành khi lấy vợ, sức mạnh tinh thần càng ngày càng phát triển. Nền kinh tế phát triển được là do sự tuân giữ tình nguyện của mỗi người.

Khi mà đạo đức không còn được tuân giữ, ăn được của người khác là mừng lắm, không làm cho người ta áy náy lương tâm thì mọi hợp đồng cũng vô nghĩa. Một khoảng trống kéo dài trong đào tạo cộng với luật pháp nước ta chưa theo kịp thực tại, nên tự thân mỗi người khi ra hành nghề phải tự bơi, nghề dạy nghề, bị khách hàng mắng mãi cũng thiên nhiên giỏi.

Tại sao một trí thức từng qua 12 năm cải tạo như ông lại dám phê phán trực diện những sai lầm của bộ máy kinh tế một thời?  Tôi đóng góp tâm thành, xây dựng, có nhân, không ác nghiệp. Tôi biết tôi ở đâu, và phải làm gì để xứng đáng với nhân phẩm của mình.

Có như vậy thì con gái mới nói hết được với mẹ, giữa mẹ và con có một sự giao lưu, an ủi, đỡ đần, quý mến. Lại trở lại vấn đề đạo đức. Thẩm phán khó vận dụng biện pháp, thiếu sáng láng công minh nên người dân có xu hướng khinh tòa án, không tôn kính tòa án như cơ quan biểu tượng cho uy quyền của nhà nước.

Vì thiếu thốn mà người ta không muốn người khác hơn mình, thấy người khác sung sướng chịu không được, sinh ra nhòm ngó lẫn nhau, bắt người ta phải nói dối, nói xấu lẫn nhau. Tôi đã từng thống khổ rất nhiều khi bị phụ tình, đến khi vào tù, nỗi đau ấy lại trở thành phần thưởng, giúp tôi khám phá những bí mật của tôn giáo, sống với một tình ái thánh thần.

Máu làm giàu không cần biết tới tội chứng tỏ rõ ràng họ đã mất đi cái khuôn tự chế ngự của con người. Tình thương yêu, sự khoan thứ của bà ngoại truyền cho mẹ, mẹ truyền cho con là cái nôi, là thành trì cuối cùng để giữ lại các nền móng đạo đức.

Khi chạm đến những lợi quyền thiết thân sẽ xuất hiện nói xấu, đương đầu rất nặng nề. Đây cũng là nơi giúp nhau bàn thảo nghề nghiệp, luật pháp, cuộc sống… Tôi làm việc ấy với một tâm tư cho đi mà không cần nhận lại, tôi muốn gieo ý thức đó cho những người trẻ. Chúng ta vẫn đo quản trị kinh tế theo thước đo khác, làm sao phát triển thành tập đoàn?  Ông đã từng cho rằng những vỡ vạc của thị trường địa ốc là do… pháp luật?  luật pháp không phải chỉ để trị những vi phạm, mà phải làm sao để không xảy ra vi phạm.

C Law TP. Biết xấu hổ là bản năng của con người. Sự công chính là mộc che đỡ, cộng với sự học không ngừng đã giúp tôi đóng góp cho tầng lớp một tấm lòng. Một nền kinh tế khỏe phải có nhiều người giàu về sản xuất.

Đi sâu vào gia đình, tôi nhận ra vai trò của các bà mẹ cho hạnh phúc của gia đình và cho sự phát triển của tầng lớp. Nếu còn lương tâm vững chắc họ không kiếm tiền kiểu đó.

Sống tốt cho người ta sự lạc quan. Bản thân tôi là ý trung nhân cảm, thường ưng hy sinh, thua thiệt, nhưng đến lúc tình cảm lấn át quá thì lý trí sẽ mách bảo, không để lại lầm lỗi. Lúc ấy Việt Nam còn đóng cửa kín mít. Từng lớp muốn phát triển bền vững, cần có những giá trị cộng đồng được nhấn như những giá trị tiêu biểu cho sức mạnh nhà nước.

Làm thế nào để có được một nền kinh tế khỏe?  Trong môi trường mà những giá trị ảo lên ngôi sẽ tạo ra một xã hội quý trọng đồng bạc, tôn trọng vật chất chứ không tôn trọng đạo đức, cũng không trọng cách kiếm tiền. HCM rất cao, vậy thời kì đâu mà ông viết rất nhiều sách về kinh tế, luật, triết học…?  hiện nay tôi đã giảm công việc.

Cả một thời gian dài người ta sống thiếu trung thực, thiếu khoan thứ, dung thứ, “chơi” những trò bẩn. Như việc bỏ thuốc độc để giữ rau quả tươi lâu. Trong tù tôi đọc rất nhiều sách, học khám phá hai chế độ, khám phá con người, khám phá chính mình. Có cả một cuộc triệt phá văn hóa cũ, cải tạo ruộng rẫy phá vỡ nền móng giá trị cũ, con tố cha, vợ tố chồng, đạo đức Khổng Mạnh bị đày đọa.

Kim Yến   (Sài Gòn tiếp thị). Chất lượng cuộc sống cũng như khả năng cạnh tranh của một quốc gia tùy thuộc đặc tính văn hóa độc đáo lan tỏa trong nhà nước ấy, đó là mức độ tin tức nhau trong xã hội.

Tài ba không được đo bằng lỗ lãi mà bằng sự chạy chọt, nghĩa vụ phải thực hiện, nên kinh tế không thể phát triển được. Ngày xưa khi bước vào nghề tôi cứ lo với những kiến thức, khi kiến thức và pháp luật bị vi phạm, tôi dần khám phá ra sự vi phạm ấy do lòng người.

Ưu thế là để san sớt, không phải ăn một mình. Sản xuất phát triển sẽ kéo theo dịch vụ ngày một mạnh, từ đó mới xuất khẩu được. Chẳng thể xây dựng luật pháp một cách duy ý chí, mà phải cho một tầng lớp đang hoạt động, chú ý đến tâm lý của người thi hành luật. Tiếng tăm doanh nghiệp là kết quả một thương hiệu của nhiều người cùng xây dựng, nếu con người không vững thì làm sao có thương hiệu vững? Hơn nữa, suốt một thời gian dài chúng ta chỉ tôn trọng doanh nghiệp nhà nước.

Khi phạm lỗi, biết mình sai và xin lỗi bằng sự tâm thành thì chẳng bao giờ gục ngã. Nếu một tầng lớp không rộng lượng sẽ tạo ra giả trá, phục thù, mất đi tính chân thực.

Nhưng rất tiếc trường luật không đào tạo trạng sư, mà chỉ đào tạo cán bộ pháp chế. Nếu đạo đức còn, chắc chắn họ sẽ phải tự vấn: “Làm thế tội chết!” Đạo đức, tính thiện, tôn giáo trong tâm hồn giúp người ta nghĩ xa, còn nhìn ngắn hạn, giải quyết vấn đề ngắn hạn là tội ác. Sự lo toan của người mẹ khiến con nhận ra đó là mẹ, và lòng kính trọng được sinh ra.

Một số doanh nghiệp tư nhân cũng chạy theo doanh nghiệp nhà nước, tìm chỗ quen biết để nhờ, chạy chọt dự án. Về công nghiệp, phải kiểm soát được nguồn tiền, có một nền văn hóa và quản trị khoa học, xuất phát từ những doanh nghiệp tư nhân kinh doanh từ đồng bạc của chính mình.

Qua lớp tư duy pháp lý tài chính tại trạng sư đoàn TP. Vốn tầng lớp chẳng thể có được khi trong từng lớp người ta thiếu mất những giá trị nhân bản, đạo đức cá nhân chủ nghĩa. Hồi bé tôi là người năng động và hăng hái trong mọi việc, đôi lúc quên đi mình bị gù lưng.

Cũng nhờ thời gian du học ở đại học Harvard, sống với người Mỹ nhiều, từ năm 1965 – 1973, những thương tổn dần lành.

Nhìn vào danh sách những người giàu nhất Việt Nam, có thể thấy ít những nhà sản xuất. Tôi là người mà tình cảm và lý trí không khớp nhau, rất dễ xúc động, luôn khám phá cái tinh tuyền của lý trí và tình cảm nên… dễ bị “té” lắm. Trong bất kỳ tình cảnh gian truân nào, hay khi bị phán xét, tâm hồn tôi cũng thảnh thơi. Điều đó đúng trong cuộc tranh đấu giành độc lập dân tộc, nhưng khi tổ quốc hòa bình, chúng ta vẫn giữ tinh thần này.

Tình yêu đầu tiên bắt đầu từ gia đình, bác mẹ, anh em, yêu những gì thân thiết với mình như mảnh vườn, mái nhà của mình, từ đó mới biến thành tình yêu quê hương đất nước.

Nhóm chuyên gia Thứ Sáu trong đó có ông đã góp phần hăng hái trong cuộc đổi mới kinh tế lần thứ nhất. Khi mình nói ra với tấm lòng ngay thẳng, công bằng, có lương tâm và nghĩa vụ thì khó khăn có, nhưng không dài, và mình sẽ được hiểu. Các nước phương Tây phải sang 40 năm mới có được quy trình quản trị khoa học. Tật gù lưng làm tôi bị sốc, mặc cảm mặc cảm nên tình cảm cũng bị teo đi.

Phải đi vào sâu xa của con người để khám phá, phải coi gia đình là cái gốc, phải kích thích tình ái gia đình. Trong nghề luật, trước tiên phải làm người ta tin mình, muốn thế, phải tử tế, có sao nói vậy.

Những doanh nghiệp nhà nước thường chỉ bám vào nhiệm vụ chính là phục vụ kế hoạch chính trị, xã hội, mà không làm cái đáng lẽ phải làm là sản xuất để kiếm lời. Khi hổ thẹn, người ta sẽ nói thật. Con người có một số đặc tính căn bản, giáo dục phải khai triển nó lên. Từng bị phụ tình, từng mất hết, có bao giờ ông gục ngã?  Tôi sống thật nên khó gục ngã lắm.

Một thời kì dài chúng ta đã quan niệm sai về những nguyên lý cơ bản về con người. Quan sát những gia đình thời nay, có những người rất thành đạt là nhờ có một người mẹ chịu thương chịu khó, biết dạy dỗ con cái.

Đó là niềm vui của tôi, chẳng cần gì nữa. Thứ hai, phải có khả năng phân tách các sự kiện, vấn đề trong các tình huống, cảnh ngộ khác nhau và kết nối chúng với pháp luật tương ứng. Xin đừng đánh đồng chủ nghĩa “vị kỷ” với cá nhân chủ nghĩa mỗi con người và phê phán nó, như thế là phá hủy những đặc tính tốt đẹp của con người.

Khi tâm tĩnh thì trí sáng, khi trí sáng thì càng kích thích sự tìm tòi, thèm khát. Được biết, giá của mỗi giờ tham mưu luật của ông tại văn phòng luật D. Tại sao ở thời khắc đó, những người trí thức thuộc chế độ cũ như ông lại được trọng dụng, và có ngôn ngữ thiết thực, hiệu quả?  Điều gì đã làm nên bản lĩnh con người ông?  Tôi là người ý chí nghị lực rất mạnh, vì tôi là người có tật.

Khi yêu, sẽ biết bảo vệ, chiến đấu để sống còn. Khi sản xuất mạnh, ngân hàng tiêu thụ được tiền, thoạt tiên tư lại cho sản xuất, đầu tư thúc đẩy văn hóa tinh thần… Về nông nghiệp, bốn nhà là nhà nước, nhà nông, nhà công nghiệp, nhà xuất khẩu phải “chơi” được với nhau thì nông nghiệp mới “bốc” lên được. Khi ra đời tôi đem những khám phá ấy ra áp dụng và đã thành công.

Nhưng khi bị thuộc “ Ê, thằng gù!”, mình nhột lắm. Tác phẩm  tài tình của luật sư  của ông đã trở thành sách gối đầu giường của giới trạng sư. Đạo đức cá nhân chủ nghĩa chỉ có được khi mỗi cá nhân có sự chân thực, người này khoan dung với người khác. Tôi muốn đem kinh nghiệm, tri thức truyền đạt cho đời trẻ. Một môi trường đầy rẫy sự bất tín thì khó có sự hiệp tác hay tương tác.

HCM, tôi muốn san sớt với đội ngũ trẻ cách tư duy pháp lý bằng một tâm tình, một tư chất, óc phân tách. Lý trí phải vọt lên, tạo ra công mạnh ý thức. Tôi là người không ghen tỵ, nhờ thế nhìn người khác rõ hơn.

Bởi vậy, thời kì trong tù trở nên hữu dụng, không phải đọa đày, đó là cách tôi nhìn.

Nhưng chừng như những giá trị ấy đang bị thương tổn?  Chúng ta từng có những giá trị tinh thần đáng quý được kết tinh qua cả một quá trình dài dựng nước và giữ nước, giá trị lớn nhất là niềm tin vào con người, vào sức mạnh dân tộc, sự tin tưởng lẫn nhau; sự hỗ tương, đùm bọc lẫn nhau, lá lành đùm lá rách; ý thức kết đoàn; lòng vị tha, bao dung…  Chân dung ký họa trạng sư Nguyễn Ngọc Bích  Xây dựng niềm tin mất nhiều thời gian và công sức nhưng để mất nó thì rất dễ.

Nếu người ta sống với nhau cởi mở, rõ ràng, vì nhau, thì ái tình sẽ được thăng hoa.