Đầu tiên, tôi cứ tổng hợp và mô tả những gì trong cuốn sách đã viết, rồi cuối cùng mới đối chiếu với tư liệu lịch sử Việt Nam.
Sau khi chống quân Minh thành công, Lê Lợi khôn ngoan cống nộp để tránh chiến tranh và hằn thù với một nước lớn. Cuốn sách này thể hiện một cách hệ thống lịch sử của tiền đồng (ta hay gọi là tiền trinh hay tiền xu) qua các triều đại phong kiến ở Việt Nam, có hình ảnh minh họa.
Việc giải giáp và rút quân trong thời kỳ chiến tranh phong kiến cũng mất hàng năm giời, người ta vẫn phải ăn uống ăn xài dọc đường, kể cả ta lẫn địch.
Trong Phủ Biên tạp lục , Lê Quý Đôn cho rằng việc dần củng cố quyền lực của các chúa Nguyễn đã dẫn đến phát hành đồng tiền tương tự như đồng thanh bình Thông Bảo của nhà Mạc.
Tuy nhiên trong sách của Barker có đến hai đồng bạc thuộc về Trần Cảo năm 1517. Riêng sách của Muira Gosen vô cùng quan trọng, nếu nghiên cứu hệ thống tiền tệ Việt Nam. Chúng tôi có tham khảo các quan điểm của những nhà sưu tập cổ tiền Việt Nam thì phần nhiều đều không quan tâm đến những đồng bạc của quân khởi nghĩa, hoặc không biết gì về chúng. Toda viết năm 1882 một đồng tiền tên là Vĩnh Ninh Thông Bảo chưa ai nhìn thấy trước đó, và cũng có niên đại năm 1420.
Toàn bộ những đồng bạc của các niên hiệu nhà vua được ghi chú và xếp đặt theo tiến trình lịch sử, kể cả những biến đổi kì dị của nó trong những đợt phát hành. Trong sử sách Việt Nam, nhà Mạc tồn tại từ năm 1527 đến năm 1592 bị Trịnh Tùng, con trai của Trịnh Kiểm, phò tá con cháu vua Lê, tiến công và đuổi khỏi kinh kì Thăng Long, kể từ đó nhà Mạc coi như chấm dứt.
Vào khoảng những năm 1426 – 1428, xuất hiện một đồng bạc có tên là Thiên Khánh Thông Bảo, hiện chưa thấy nghiên cứu nào trong nước giới thiệu. Trong một tháng thì chiêu mộ được 10. Những đồng tiền trên có lẽ được phát hành trong thời gian đó cốt yếu ở các vùng miền phía Bắc mà quân Mạc cát cứ.
Nhân sang Bangkok năm nay, tôi gặp ông và được ông tặng cho cuốn sách do ông soạn có tên là: Lịch sử tiền đồng Việt Nam (The Historical Cash Coins Of Vietnam, Singapore, 2004, tên sách tiếng Hán: Việt Nam Lịch sử Cổ tiền). Sau Trần Công Ninh, năm 1517, có một cuộc khởi nghĩa khác cũng mang danh họ Trần là Trần Cảo. Tháng Giêng năm đó, Trịnh Tùng vây được Thăng Long, san phẳng hào lũy rồi lại phải rút quân.
Ông tuyên bố mình là vua, gọi là Thiên Tượng hoàng đế, là con trời thay trời thống trị người đời, nên đặt hiệu là Vĩnh Thiên, tuyển chọn quan cho triều đình của ông và phát hành tiền tệ.
Cuốn sách này đề cập các đồng bạc của Lê Ngã, Trần Cảo trong thời chống quân Minh (thế kỷ 15) và các nhóm nghĩa quân họ Trần; tiền tài các nhóm vua Mạc ở Cao Bằng sau khi đã mất ngôi ở Thăng Long; tiền của chúa Trịnh và chúa Nguyễn; tiền của hai nhóm khởi nghĩa thời Nguyễn là Lê Văn Khôi và Nông Văn Vân và một số loại tiền không chính ngạch khác như tiền của các bà quý tộc nhà Nguyễn.
Họ đi theo cách phân loại của người Trung Quốc, những đồng tiền không xác định gọi là Vô khảo phẩm - sản phẩm chưa được xác định, và Vô khảo phẩm cũng nhiều chủng loại khác nhau rất phức tạp. Bên cạnh đồng Thiên Ứng Thông Bảo, còn có đồng tiền mang tính Phật giáo, tên là Phật Pháp Tăng Bảo cũng được dùng thông thường. Sự chuẩn xác của thông báo này không rõ ràng, nhưng nó cũng đưa ra ý kiến về truyền thuyết đồng bạc nhà Mạc ở Cao Bằng.
Tuy nhiên khi nghiên cứu tiền tệ Việt Nam, Allan Barker lại tìm thấy trong nghiên cứu Annam And Its Minor Currency do Edward E. Ông xưng làm vua hiệu Vĩnh Ninh, cũng chống lại quân Minh rồi thất bại chạy mất tích.
Toàn thư và các sách lịch sử Việt Nam cho biết: Vào tháng 3 (âm lịch), Trần Cảo là người ở trang Dương Châu, huyện Thủy Đường và Đông Triều, tự xưng là Đế Thích giáng sinh, lập niên hiệu Ứng Thiên.
Sự kiện này được đề cập trong sách Lịch sử tiền đồng Việt Nam của Allan Barker. Món tiền này có tên là Thiên Khánh Thông Bảo theo truyền thuyết được coi là món đồ cống vật với quân Minh. Đồng tiền Thiên Khánh Thông Bảo theo truyền thuyết là một lễ phẩm cống nộp. Đó là đồng Thiên Ứng Thông Bảo và đồng Phật Pháp Tăng Bảo. Chúng tôi cho rằng những cái tên như Hồ Ông, Trần Cảo mang tính mơ hồ cả về vai trò của nhân vật đó, khi người ta không biết đích xác có một người thật như vậy không, hay chỉ là chuyện hư đồn.
--- Bản chi tiết hơn của bài viết cùng nhiều ảnh minh họa được đăng trên báo in Tia Sáng, số 17, ra ngày 05/09/2013.
Và chứng cớ có giá trị nhất là việc này được nhắc đến trong Phủ Biên tạp lục của Lê Quý Đôn. Đồng tiền Trần Công Tân Bảo được ba cuốn sách giới thiệu, đó là cuốn Lịch sử tiền đồng Việt Nam của Allan Barker, An Nam và hệ thống tiền tệ của Edward E.
Đồng bạc Phật Pháp Tăng Bảo được phát hành vào cuối cuộc khởi nghĩa, khi Trần Cảo cắt tóc đi tu. Tác giả đã tham khảo lịch sử Việt Nam, đặc biệt chuẩn y bộ Đại Việt sử ký toàn thư (Toàn thư) để giảng giải các hiện tượng lịch sử đối với tiền tệ và đối chiếu nhiều bộ sách nghiên cứu về tiền tệ Việt Nam khác, với những chú giải khác nhau cho từng đồng tiền.
000 trai tráng [Lê Ngã cũng chiêu mộ được 10. Về điều này chúng tôi cảm thấy khó thuyết phục mà nghĩ rằng đó là lỗi của kỹ thuật đúc nhiều hơn.
Đã là vua thì phải có niên hiệu, nên có thể niên hiệu của Trần Cảo là Thiên Khánh, dẫn đến đồng bạc Thiên Khánh.
Những đồng tiền Thiên Khánh Thông Bảo được tìm thấy căn bản giống nhau về lối để chữ Hán, tuy nhiên có vài đồng có dạng chữ hơi khác một tẹo, đặc biệt là chữ Khánh rậm rịt và khó đọc hơn. Lê Ngã sắp đặt lấy công chúa nhà Trần, người sau đó đưa ông ta lên làm vua. Lê Ngã thất trận chạy trốn và không bao giờ còn ai nhìn thấy ông nữa. Theo nghiên cứu của Toda: Có cuộc khởi nghĩa của Lộc Bình Vương (tước hiệu), vốn là gia nô của một gia đình quý tộc Trần.
Sau khi quân Minh rút lui năm 1428, Lê Lợi giết Hồ Ông và đoạt lấy vương quyền. Trong thời kỳ nhà Lê Sơ (1427 – 1527), khởi đầu từ vua Lê Lợi, nổ ra nhiều cuộc nổi dậy, trong đó có vài cuộc mang tên nghĩa quân nhà Trần và phát hành tiền. Năm 1517, ông dẫn quân tập kích Thăng Long và tuyên bố mình tự lập làm vua dưới danh hiệu Thiên Ứng.
Ông chống lại quân Minh năm 1420, và tuyên bố mình là chắt của vua Trần Duệ Tông [Lê Ngã thì xưng là cháu bốn đời]. Trong bốn tuần, ông chiêu mộ được 10 nghìn quân chống quân Minh, rất nhiều quân khởi nghĩa khác đã đi theo ông. (Theo Biên niên sử cổ trung đại Việt Nam , NXB Khoa học xã hội, 1967). Nhưng theo Allan Barker trong, Toàn thư không có tên quân khởi nghĩa này Lộc Bình Vương. Ngày 1 tháng 4 (âm lịch) đem quân đến bến Bồ Đề.
Đó là đồng Trần Công Tân Bảo (1516) của Trần Công Ninh, Thiên Ứng Thông Bảo và Phật Pháp Tăng Bảo (1517) của Trần Cảo, Tuyên Hòa Hựu Bảo (1517 – 1521) của Trần Thăng.
Volume III Annam Sempu, Diasen Gin Sen Nobu, 1971 – Coins of Annam, Large Coins, Silver Coins, and Bars. Một đêm bất cẩn, tướng Trịnh và đồng đảng với 30 chiến binh mò vào doanh trại khi quân khởi nghĩa đang ngủ và ám sát ông.
Muira Gosen, Volume I Annam Sempu, Reki Daisen Nobu, 1966 - Coins of Annam, Historical Reign Coins; 2. Toda, như trên đã nói, và cuốn Tiền An Nam của Muira Gosen. Đồng bạc không chính thống trước nhất có tên là Vĩnh Thiên Thông Bảo của Lê Ngã, năm 1420. Đây là nét thúc của nghiên cứu kinh tế và chính trị thời phong kiến ở Việt Nam.
Nhưng sau khi con cháu nhà Mạc chạy lên Cao Bằng và dựa vào thần thế của nhà Minh thì có khả năng vài đồng tiền được phát hành, đó là các đồng An Pháp Nguyên Bảo, Thái Bình Thông Bảo và thanh bình Thánh Bảo. Chúng ta đã đề cập đến những đồng bạc của Trần Cảo, một người khởi nghĩa vào năm 1517, phát hành hai đồng tiền Thiên Ứng Thông Bảo và Phật Pháp Tăng Bảo.
Sách này nói: Lê Lợi khởi nghĩa chống quân Minh Trung Quốc năm 1417 và tiếp tục đến tận năm 1428. Nhưng trên thực tại lịch sử thì cả Trần Cảo và niên hiệu rất ít được nhắc đến, trừ trong các tài liệu của nghĩa binh Lam Sơn, coi Trần Cảo là biện pháp chính trị, tránh cho Lê Lợi tiếng xấu là tiếm quyền của nhà Trần.
000 người trong bốn tuần]. Trong thời khởi nghĩa Lê Lợi, khó mà có xưởng đúc tốt được. Đây là sự kiện hy hữu trong lịch sử tiền tệ, mà việc phát hành tiền lại được làm dưới danh nghĩa nhà Phật, nơi chỉ sống bằng thí của cõi tục.
Allan Barker, một học giả phương Tây. Ngoại giả, còn ba đồng bạc nữa cũng có thể được coi là của họ Mạc thời kì ở Cao Bằng, đó là các đồng Khai Kiến Thông Bảo, Sùng Minh Thông Bảo và Chính Nguyên Thông Bảo. Sách Lịch sử tiền đồng Việt Nam của Allan Barker cũng viết những điều na ná.
Chính Barker luôn trích dẫn các tài liệu này. Đến tháng 11 (âm lịch), Trịnh Tùng đánh tràn vào Thăng Long, Mạc Mậu Hợp phải chạy trốn, sang tháng Chạp thì bị bắt ở Kinh Bắc, rồi bị tra tấn và hành quyết ở Thăng Long, kết thúc tình trạng Nam Bắc triều. Triều đại của vua Lê Lợi dựng nên kéo dài được trăm năm (1427 – 1527) thì bị nhà Mạc cướp ngôi.
Ông quyết định chống quân Minh và tuyên bố mình là con cháu thuộc thế hệ thứ tư của vua cuối nhà Trần, Trần Duệ Tông (1372 - 1377). Đồng bạc huyền thoại có thể hiểu theo hai cách, Barker giảng giải, Trần Công Tân Bảo có ý tức thị Tiền mới phát hành mang tên Trần Công, và nghĩa khác là đồng tiền của triều đại Trần mới. Cũng theo Allan Barker, đồng bạc Tuyên Hòa Hựu Bảo không được coi xét một cách truyền thống là đồng bạc có giá trị ở Việt Nam nhưng hiện tại rất khó tìm, và trên thị trường phải mua với giá cao.
Đồng tiên An Pháp Nguyên Bảo được tranh biện rất nhiều, chúng từng xuất hiện với số lượng lớn giống nhau, nhất là những xu nhỏ, và không chỉ có mặt ở Cao Bằng, mà còn thấy ở Hà Tiên, một tỉnh cực Nam. Mặc dù đi tu nhưng thế lực của ông ta còn rất mạnh, vì cũng theo sách lịch sử thì thế lực họ Trịnh (Trịnh Duy Sản) sau khi giết vua Lê Tương Dực, lập vua Lê Chiêu Tông, đã họp quân ở Thanh Hóa chống Trần Cảo.
Volume II Annam Sempu, Terui Sen Nobu, 1967 - Coins of Annam, Grouped by Calligraphic style; 3. Nhà vua thân chinh đàn áp Trần Cảo lui về Trâu Sơn. Chúng tôi nhấn mạnh đây là sự kiện có thể, còn mối quan hệ đích thực giữa thế lực Mạc Cao Bằng với ba đồng tiền đó chưa có sự hiểu biết sâu sắc.
Ông có kế hoạch bủa vây đế đô, nhưng lại không tin cẩn vào việc làm của mình. Chúng gồm ba công trình: 1. Nhưng theo Toda, cuộc khởi nghĩa này mang tên Trần Tuân và diễn ra năm 1511, trong khi theo Gosen thì cuộc khởi nghĩa mang tên Trần Công Ninh năm 1516 và ông cũng nói về Trần Tuân như sau: Trần Tuân đã thành công trong việc chống lại tướng của chúa Trịnh, khi bị họ Trịnh phản công.
Sách Barker viết: Trong năm 1516, Trần Cảo xuất hiện ở Hải Dương, tuyên bố mình là chắt của vua Trần Thái Tông và cả hai đều là hiện thân của Phật tái sinh (Phật sống).
Chỉ có những nhà sưu tập mới mất công như vậy, vì việc đó phục vụ trước hết cho bộ sưu tập của họ. Theo Allan Barker, hai đồng tiền thanh bình Thông Bảo và thanh bình Thánh Bảo cùng truyền thuyết của chúng gắn liền với nhà Mạc ở Cao Bằng.
Ông chống lại quân Minh ở thành Xương Giang, nhưng bị tướng nhà Minh Lý Bân với một đạo quân lớn phản công. Theo Allan Barker, Trần Công Tân Bảo là đồng tiền của nghĩa quân có tổ chức Trần Công Ninh vào khoảng năm 1511 – 1516.
Bản thân nhà Trần đã tiêu vong sau chính biến năm 1400 của nhà Hồ. Tiền Việt Nam đã được nghiên cứu thế nào, đến nay chúng ta chỉ có vài cuốn sách, mà chủ yếu lại là của người nước ngoài, trong đó có những người chơi tiền, sưu tập tiền, rồi khi bộ sưu tập trở thành có hệ thống, họ bèn viết thành tài liệu nghiên cứu.
Chúng tôi cho rằng, đây là đồng bạc tạm được phát hành trong tuổi quân Minh đồng ý triệt thoái, và chuyển giao quyền lực cho phe Lê Lợi, dưới danh nghĩa một ông vua họ Trần là Trần Cảo.
Đến năm 1677, quân Trịnh mới dứt điểm được quân Mạc ở Cao Bằng, kể từ Mạc Kính Dụng đến Mạc Kính Vũ là ba đời, 85 năm, đất đai các miền phía Bắc do quân Mạc cát cứ thu hồi trở lại nhà Lê Trịnh.
Điều cả tôi và ông để ý, khi chuyện trò với nhau, không phải là những gì cuốn sách đã biểu lộ hệ thống, nhưng về những đồng bạc không do nhà vua phát hành mà do các cát cứ phong kiến, các quân nổi loạn (quân khởi nghĩa) – theo cách gọi trong sách là Rebel - và các thần thế khác nhau phát hành, xuất hiện trong suốt chiều dài phong kiến Việt Nam.
Ngày 11/4 (âm lịch) Trần Cảo chiếm kinh thành. Như vậy đồng bạc Thiên Ứng Thông Bảo được Trần Cảo phát hành khi làm Thăng Long, xưng là Đế Thích, lấy niên hiệu Thiên Ứng.
Sự xuất hiện của những đồng tiền này cho thấy tình hình chính trị không thật ổn định của giang sơn trong nhiều tuổi và các thế lực cát cứ có thời kì dài sống trên địa bàn nào đó đủ sức quản lý và phát hành tiền tệ.
Cuộc chiến năm 1592 ở Thăng Long diễn ra phức tạp. Trong nghiên cứu của Toda về Hệ thống tiền tệ của Việt Nam, có quan điểm cho rằng, đồng An Pháp Nguyên Bảo từng xuất hiên thời Lê Lợi trong cuộc chiến giành giật độc lập với nhà Minh, tuy nhiên theo Allan Barker, ý kiến này thiếu cơ sở.
Tuy nhiên vấn đề không chấm dứt ở đây, theo Allan Barker, con trai Trần Cảo là Trần Thăng có thể nối binh quyền, và phát hành đồng tiền Tuyên Hòa Hựu Bảo, các sách về lịch sử tiền Việt Nam (như của Gosen và Ding Phu Bao) giới thiệu đồng bạc này có năm 1517. Trần Cảo này khác với Trần Cảo mà Lê Lợi dựng lên.
Tuy nhiên, theo sách Lịch sử tiền đồng Việt Nam của Allan Barker, đồng bạc này được coi là của Trần Cảo (Toàn thư viết là Trần Cao), tên thật là Hồ Ông, do Lê Lợi đôn lên làm vua bù nhìn.
Nhà vua từ Tây Đô huy động quan quân, gửi hịch các phủ huyện kêu gọi đánh dẹp Trần Cảo, Trần Cảo bị bao vậy trong thành, mở cửa chạy qua sông Thiên Đức, lên miền Lạng Sơn cắt tóc đi tu.
Cuối năm 1426, Lê Lợi cố gắng lấy lòng với quân Minh để đưa Hồ Ông lên làm vua, thực ra như một ông vua bù nhìn, và tuyên bố rằng Hồ Ông là hậu duệ của các vua Trần tên là Trần Cảo. Ông giao hội được một đạo quân lớn, những người lính mặc xống áo đen, cạo trọc đầu. Tuy nhiên tàn binh nhà Mạc còn chiếm Lạng Sơn, Hà Bắc, Thái Nguyên, Cao Bằng.
Trong sách nói: Trong năm 1420, dưới chế độ bảo hộ của nhà Minh, Lê Ngã từ nước hàng xóm Ai Lao trở về Việt Nam, thấy được ý thức dân tộc tăng lên trong việc chống quân Minh.
Như vậy về cơ bản Allan Barker cho rằng Lê Ngã và Lộc Bình Vương chỉ là một người với các số liệu tiểu sử giống nhau, nhưng tại sao ông này lại phát hành những hai đồng bạc khác nhau Vĩnh Thiên Thông Bảo và Vĩnh Ninh Thông Bảo có lẽ là bí ẩn chưa có lời giải đáp. Cổ tiền học đã phát hiện một số đồng bạc mang tên Trần như vậy.
Theo Barker đây có thể là sự trả thù của Lê Lợi về tội xâm lược của quân Minh. Một người như vậy là Tiến sỹ R.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét