Giao thoa văn hóa Đông - Tây phải làng cổ Đường Lâm nức tiếng nhờ kiến trúc nhà kiểu nông thôn “ba gian hai chái” bằng nguyên liệu đá ong của vùng cận trung du thì Cự Đà mang phong cách làng nghề ven đô, ven sông tiêu biểu theo kiến trúc Pháp pha trộn với kiểu nhà Việt cựu truyền thống
Bít tất đều làm bằng nguyên liệu đá xanh. “Điều lạ thường là phong cách Pháp cổ điển không hề đối nghịch với phong cách của những ngôi nhà truyền thống của cư dân nông nghiệp. Ngoài hệ thống “nhà Tây” như cách gọi ở đây, người Cự Đà dù thành danh, no ấm vẫn giữ những ngôi nhà ba gian bằng gỗ lợp ngói ta, có sân lát gạch.
Nhà tư sản Vũ Tư Đường (Cự Đường) trở thành một thương nhân nức tiếng trong ngành bất động sản sau khi vay tiền từ Hãng Tín dụng nhà đất Crédit Foncier de l’Indochine của Pháp và xây dựng một dãy nhà đến 20 căn ở phố Bờ Sông, ngay dưới chân cầu Doumer (cầu Long Biên ngày nay) để kinh dinh.
Đình làng này từ hàng trăm năm trước đã có nhà Thọ, kiểu như một “hội đồng nhân dân” ngày nay. Lúc này, các đội trường tuần thay phiên nhau trực để giữ thứ tự, chống nạn móc túi. Những bậc cao niên của làng Cự Đà có thể kể vanh vách câu chuyện về những doanh gia Cự Đà khiến ngay cả người Pháp một thời phải vị nể.
Với thiết kế 2 tầng, có ban công, mang phong cách phương Tây nhưng nhiều ngôi nhà trong làng lại có mái hiên vút cong như mái đình. Nhiều nhà cổ đã bị đập bỏ để xây nên những ngôi nhà cao tầng bằng bê-tông hiện đại.
Theo ông Trịnh Đình Sủng, chủ nhân ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi, làng Cự Đà còn lưu được nhiều dấu vết như cột cờ, đôi tượng cóc và một đàn tế nằm đối diện nhà Thọ. Nỗi lo lãnh đạm với vốn cổ Những người sống lâu năm trong làng không khỏi ngùi ngùi khi chứng kiến ngôi làng ven sông Nhuệ này đang phải chống chọi với cơn lốc tỉnh thành hóa suốt chục năm nay.
Trong làng vẫn giữ được một số con đường gạch lát nghiêng, nhiều con ngõ vẫn còn cổng. Sau này, cụ Vũ Tư Đường mở thêm cả ngành kinh doanh vận tải cũng làm ăn phát đạt. Phong cách kiến trúc Việt cổ phối hợp phương Tây độc đáo ở làng Cự Đà Theo cụ Vũ Văn Thân (80 tuổi, Phó Ban Bảo vệ di tích làng Cự Đà), những tài liệu khảo cứu lịch sử và tộc phả các dòng tộc ở đây cho thấy làng Cự Đà đã hình thành từ 4 thế kỷ trước do các hoàng thân trong hụi chúa Trịnh khởi lập.
Kỳ tới : Đệ nhất bát danh hương Những ngôi làng đặc biệt L. Đi dọc các con đường từ đình làng tỏa về các thôn, xóm và ngõ của làng, người ta vẫn nhận ra được quy hoạch “xương cá” phổ quát.
Nhiều người thành đạt, học hành giỏi giang hiếm có đã giúp Cự Đà trở thành ngôi làng địa linh nhân kiệt. Ngược lại, nó tạo ra một kiểu kiến trúc không giống bất cứ ngôi làng nào trên giang sơn Việt Nam” - cụ Vũ Văn Thân nhận xét.
Dân gian có câu “tương Cự Đà, cà Khúc Thủy”, hàm ý nghề làm tương ở Cự Đà nức danh trong các vùng quê, còn cà trồng ở Khúc Thủy cũng vang danh. S: Có những ngôi làng có lối sống, văn hóa đặc trưng và kiến trúc hiếm gặp; có những ngôi làng là đất địa linh tài năng, nơi chôn nhau cắt rốn của những tăm tiếng lẫy lừng; có những ngôi làng là đất học nổi danh.
Nhà giáo Trịnh Cơ, một trong những hậu duệ của dòng tộc Trịnh khởi lập làng Cự Đà, cho biết: Cự Đà trước đây là đất học, đất phát. Trước đây, người Cự Đà học hành, đỗ đạt thành tài ở Hà Nội rồi mang tiền về xây dựng làng nhưng ý thức gìn giữ vốn cổ rất cao, còn giờ đây nỗi lo của những bậc cao niên là đôi khi lại có một ngôi nhà cổ bị phá bỏ.
T. Thời vàng son, làng Cự Đà từng có cả trăm ngôi nhà cổ. Giờ ở Cự Đà chỉ còn lác đác vài nhà làm tương, nghề làm miến dong cũng chỉ còn sống được cầm chừng. Ngôi làng này sớm thu nạp nền văn minh, tân tiến, thậm chí còn đổi mới hơn cả những thị dân chính hiệu. Sau đó, các nhà tư sản tài giỏi như Cự Doanh, Cự Chân, Cự Phát… (chủ những xưởng dệt, nhà máy, tiệm buôn, hãng tải lớn của Hà Nội tuổi 1920-1940) đã thổi hồn văn minh vào ngôi làng này.
“Những nhà tư sản lừng danh của Hà Nội thời ấy mà có tên bắt đầu bằng chữ Cự là người ta biết ngay quê ở làng Cự Đà chúng tôi” - cụ Thân giải thích. Các cột điện này làm bằng hợp kim đúc từ gang do người Pháp sinh sản, vốn chỉ được dùng trong các tòa phủ sứ của người Pháp.
Cho đến tận bây giờ, truyền thống hiếu học của con em làng Cự Đà vẫn cứ là một giá trị bất biến tồn tại dưới từng nếp nhà. Hồi ấy, nhiều nơi ở Hà Nội và Hà Đông còn chưa có điện nhưng Cự Đà đã có đường điện 12 cột chạy quanh làng.
Người dân tự hào về làng Cự Đà đến nỗi khi ra Hà Nội lập hiệu, tạo được uy tín, tất thảy đều lấy tên làng ghép với tên mình.
Những người cao tuổi ở Cự Đà kể lại trước đây, cứ đến 21 giờ, các cổng ngõ được khóa lại. Thế nên, chính những người Cự Đà vài năm đi nước ngoài về cũng phải giật mình xót xa vì ngày càng không nhận ra ngôi làng cổ kính, trầm tư mặc tưởng của họ ngày nào. Khác với làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, Hà Nội) thiên về lối sống nông nghiệp, làng cổ Cự Đà (xã Cự Khê, huyện Quốc Oai, TP Hà Nội) là một bảo tồn sống về làng nghề ven đô.
Theo cụ Vũ Văn Thân, chính cụ Cự Đường là người đã đưa ra ý tưởng đánh số các ngôi nhà trong làng cũng như đưa điện về Cự Đà từ những năm 1940. Làng văn minh hơn… phố! Cư dân của làng Cự Đà không chỉ sống no đủ bằng nghề làm tương, miến truyền thống mà người làng này học hành, đỗ đạt cao và có tài kinh dinh hiếm có.
Thế nhưng, hiện chỉ còn lưu giữ được khoảng 50 ngôi nhà có tuổi đời hàng trăm năm mang lối kiến trúc độc và lạ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét