Sức mạnh từ năng động văn hóa.

Nhưng nếu bây giờ chúng ta đọc lại những quan niệm như: "Muốn cho ba nguyên tắc trên đây thắng, phải kịch liệt chống những khuynh hướng vǎn hóa cổ hủ, chiết trung, lập dị, bi quan, thần bí, duy tâm, v

) Làm cho xu hướng tả thực từng lớp chủ nghĩa thắng”…thì chúng ta sẽ thấy đó là những ý kiến không còn ăn nhập nữa. V. Nhìn lại sự kiện này là để thấy được ý nghĩa quan trọng của văn hóa trong từng thời đoạn cụ thể chứ không phải để trở lại với quan niệm chỉ còn thích hợp với cảnh ngộ lịch sử ấy.

Vì thế việc nhòm giá trị của Đề cương phải được đặt trong bối cảnh lịch sử ra đời và có những cách hiểu của ngày bữa nay cho những nội hàm Dân tộc – Đại chúng – Khoa học ăn nhập với cảnh ngộ giang sơn hiện nay. Cố nhiên, vào thời điểm ra đời Đề cương Văn hóa 70 năm trước, các khái niệm ấy được hiểu và đáp ứng được những đề nghị rất lớn mà cách mệnh Việt Nam phải giải quyết lúc bấy giờ.

Nhìn lại việc ra đời Đề cương Văn hóa 70 năm trước, rõ ràng nhận định của ông Nguyễn Trần Bạt về vai trò quan yếu của văn hóa là có cơ sở cả về lý thuyết và thực tế lịch sử. Còn tính hiện đại thì trở thành quá đà trong bước đường giao lưu và hội nhập. Mặt khác, bản thân văn hóa với thuộc tính là những gì kết tinh lại quá cố, đã thản nhiên mang một tính chất là sự lạc hậu so với sự phát triển của cuộc sống.

Lễ hội tịch điền Đọi Sơn (Hà Nam) Ảnh: Hồng Vĩnh Ra đời trước cả khi có nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đề cương Văn hóa năm 1943 do một lãnh tụ của Đảng lúc ấy là Tổng Bí thư Trường Chinh khởi thảo được đánh giá là tả một tầm nhìn chiến lược của Đảng. Khi nói về Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, nhiều quan điểm cho đến ngày bữa nay vẫn đề cao 3 nội hàm được đặt ra trong đó là: Dân tộc – Đại chúng - Khoa học.

Như quan điểm của nhiều nhà văn hóa, phải có những cuộc canh tân thẳng tắp và đồng bộ để giữ cho môi trường tinh thần luôn trong lành, vừa có khả năng loại bỏ những giá trị đã lỗi thời, vừa có khả năng tiếp nhận những tinh hoa văn hóa từ các cộng đồng khác trên thế giới.

Cách hiểu về một nền văn hóa dân tộc được đặt ra từ 70 năm trước thỉnh thoảng lại trở thành một sự níu kéo, kìm hãm sự phát triển. 70 năm trước, các nhà cách mệnh đã thấy rõ, cần trước tiên một cương lĩnh soi đường cho đời sống ý thức của cả dân tộc đang chìm đắm trong bảo thủ lạc hậu của văn hóa phong kiến trung thế kỉ và văn hóa nô dịch thực dân.

Lý giải về nhận định này, ông Nguyễn Trần Bạt khẳng định văn hóa là môi trường tinh thần, là lá phổi của đời sống mà sự lạc hậu của môi trường tinh thần sẽ là vật cản đối với tiến độ cũng như sự thành công của cách tân kinh tế và cải cách chính trị. Sự có mặt kịp thời của hàng ngũ trí thức chính là tiền đề dẫn đến thành công của cách mạng tháng Tám.

Chuyên gia Nguyễn Trần Bạt cho rằng: Trong mối quan hệ giữa cách tân kinh tế, canh tân chính trị và cải cách văn hóa thì cải cách văn hóa đóng vai trò quan yếu hơn cả. Việc hiện thời là cần những chính sách phù hợp cho sự phát triển của văn hóa ngày bữa nay, trong mối quan hệ với phát triển kinh tế và tầng lớp.

Lần đầu tiên Đảng công khai ý kiến, thái độ về văn hóa và nhờ chính cương ấy mà tụ hợp được đông đảo đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức hướng tới đích chung là làm cách mạng, phóng thích dân tộc.

Nội hàm này, đặt trong bối cảnh ngày bữa nay, khi điều kiện vật chất đang thay đổi chóng vánh, càng thấy rất rõ nguy cơ phát triển thiếu bền vững nếu văn hóa không được đề cao đúng mức. V. Cẩm Thúy. So với sự kịp thời và khá sớm sủa của việc ra đời Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, sau này, những chính sách về văn hóa khá chậm trễ trong sự phát triển của kinh tế và xã hội.

Nhìn lại lịch sử chúng ta thấy rõ ràng trong thực tại sự ra đời của Đề cương Văn hóa Việt Nam có sức mạnh đặc biệt, cuộn và giao hội đông đảo người Việt Nam yêu nước vào Hội Văn hóa cứu quốc – một thành viên của chiến trường Việt Minh. Không phải ngẫu nhiên trong khi bối cảnh tầng lớp lúc ấy dường như chỉ cần có cơm ăn, Đảng lại nhìn ra công mạnh từ Văn hóa. Nhưng đồng thời cũng phải chống thiên hướng vǎn hóa quá trớn của bọn tờrốtkít”; thậm chí, trong Đề cương còn có những nhận định: "đương đầu về tông phái vǎn nghệ (chống chủ nghĩa cổ điển, chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa thiên nhiên, chủ nghĩa tượng trưng, v.

70 năm trước Đảng đã thấy cấp bách phải cho ra đời một cương lĩnh về văn hóa. Nhiều người từng đặt câu hỏi: tại sao vào thời khắc ấy, khi cách mạng còn chưa thành công, quần chúng một cổ 2 tròng đang kề cận một nạn đói kiệt quệ và trình độ dân trí rất thấp, Đảng lại cho ra đời một chính cương về văn hóa? Từ lúc còn chưa giành được chính quyền, bằng Đề cương Văn hóa, các nhà cách mạng lúc ấy đã nhìn ra: Người Cộng sản phải hoạt động ở cả 3 chiến trận: Kinh tế, chính trị, văn hóa.