Thờ Thánh Trần - Thánh Mẫu: Tín ngưỡng cùng đọc lại thuần Việt.

Riêng diễn xướng của tín ngưỡng thờ Mẫu được ví như là một hình thức sàn diễn linh tính

Trái lại, việc thờ Thánh Mẫu cũng ngày một thẳng hơn trong điện thờ Đức Thánh Trần, tạo nên cặp bài trùng Thánh Cha - Thánh Mẹ vô tiền khoáng hậu trong đời sống tín ngưỡng Việt Nam.

Theo GS Thịnh, đó là kho tàng truyền thuyết, thần tích, huyền thoại về các thần, đó còn là các hình thức diễn xướng với âm nhạc, ca hát, nhảy múa, các hình thức trang hoàng, kiến trúc. Gắn liền với tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần và tín ngưỡng thờ Mẫu là những giá trị văn hóa nghệ thuật rất phong phú.

Sự đan kết giữa tín ngưỡng thờ Thánh Cha Trần Hưng Đạo với tín ngưỡng thờ Thánh Mẹ Liễu Hạnh càng ngày càng chặt chẽ. GS Thịnh phân tích: Đạo Mẫu gồm 3 lớp nối tiếp, từ thờ Nữ Thần, Mẫu Thần đến lớp thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ. Xung quanh Đức Thánh Trần được trùm không chỉ là các di sản văn hóa hiện hữu mà là cả một kho tàng di sản văn hóa phi vật thể đậm đặc, đa sắc màu.

Biểu đạt là bất cứ nơi nào có đền, điện thờ Thánh Mẫu thì đều có sự hiện diện của ban thờ Đức Thánh Trần. Cơ sở trước hết dẫn đến sự hội nhập, đan cài này là về loại hình cả hai đều là sự kết hợp giữa tín ngưỡng bản địa (thờ ông cha, người có công) với những ảnh hưởng của đạo giáo dân gian. Tháng Tám giỗ Cha (tại đền Kiếp Bạc, Hải Dương) Theo GS.

Chính cho nên, các quan điểm từ giới nghiên cứu đều đãi đằng mong muốn: quốc gia cần sớm chính thức công nhận cũng như có các quy định cụ thể cho các sinh hoạt gắn liền với các tín ngưỡng thuần Việt này. Ngoài ra, trong tâm thức dân gian người Việt, Đức Thánh Trần hay Thánh Mẫu Liễu Hạnh đều là các vị thần được Ngọc Hoàng cử xuống thiên hạ để tiêu trừ mã tà, dịch bệnh, cứu giúp chúng sinh, bảo vệ đất nước xã tắc.

Qua hơn 700 năm, truyền thuyết và nghi lễ, lễ hội phụng dưỡng Đức Thánh Trần đã hình thành khắp nơi trên đất Việt… Còn theo PGS. Câu ca "Tháng Tám giỗ Cha, Tháng Ba giỗ Mẹ” từ lâu đã ăn sâu trong tâm thức người Việt.

Mặt khác, không ít người lợi dụng "hầu bóng - lên đồng” để quảng bá mê tín, dị đoan. Trong đó lớp thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ mà vị thần chủ là Thánh Mẫu Liễu Hạnh xuất hiện từ thế kỷ 15 đã có sự nối kết chặt chịa với tín ngưỡng Đức Thánh Trần, trở nên cặp đôi Thánh Cha - Thánh Mẹ, tiếp nối cái trục vừa mang tính "vũ trụ luận” vừa mang tính "từng lớp luận” hình thành từ thủa cha Lạc Long Quân - mẹ Âu Cơ khai sinh ra dân tộc Việt Nam.

TS Ngô Đức Thịnh - Giám đốc trọng tâm Nghiên cứu và bảo tàng Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, với phẩm chất của một con người đầy nghĩa khí, trung hiếu, sau khi Trần Hưng Đạo mất, trong tiềm thức người Việt, ông từ một nhân vật lịch sử, anh hùng dân tộc đã hiển thánh, trở thành một vị nhân thần tối linh.

Tục thờ Mẫu xác lập một nhân sinh quan tín ngưỡng của người Việt hướng về đời sống thế gian, đó là mong sức khỏe, tiền của, phúc lộc. Như vậy, tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ Đức Thánh Trần cùng có giá trị nhiều mặt về nhận thức thế giới và nhân sinh, về củng cố và tăng cường chủ nghĩa yêu nước, về văn hóa nghệ thuật duyệt tục nhập đồng các vị thánh, qua lễ hội và phong tục, qua kiến trúc và điêu khắc.

Cùng có cội nguồn bản địa, tín ngưỡng thờ Mẫu có lịch sử từ rất lâu đời ở nước ta, biểu thị rõ nhất từ việc thờ Mẹ Âu Cơ.

Qua hình thức diễn xướng này có thể thấy được lối nghĩ, nếp sống, các quan niệm nhân sinh, thấy được nếp ăn, cách mặc, cách sinh hoạt, lễ nghi của tiên sư xưa; được chiêm ngưỡng sự hiện thân của các thần thánh vốn là các nhân vật lịch sử hay dốt đã được "lịch sử hóa” với công trạng, tính cách, điệu bộ rất sinh động. Trần Duy Hưng. Chỉ riêng nghi lễ "hầu bóng - lên đồng” của Đạo Mẫu đã sản sinh ra loại hình âm nhạc hát Văn rất độc đáo, được đánh giá là một trong những loại hình dân ca tiêu biểu nhất của người Việt đóng góp vào kho tàng âm nhạc thế giới… Tuy nhiên, tại hội thảo, một số nhà nghiên cứu và giáo đồ cho rằng cả hai tín ngưỡng thuần Việt trên hiện chưa có được không gian hoạt động tương thích với giá trị.

Theo GS Thịnh, thờ Mẫu tôn trọng quyền năng sáng tạo, sinh sản của người mẹ, lấy hình tượng Mẹ (Mẫu) để tôn thờ, gửi gắm những ước muốn tốt đẹp, sự che chở trong cuộc sống. TS Đỗ Văn Trụ - Tổng Thư ký Hội Di sản văn hóa Việt Nam, tín ngưỡng Đức Thánh Trần đã được trao truyền từ đời này sang đời khác, được cộng đồng trân trọng, bảo tàng; có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống linh tính người Việt.